Egilea: Melissa Garriga
Jatorrizko artikulua (El Salto, 2026/06/16): https://www.elsaltodiario.com/internet/lado-oscuro-del-boom-centros-datos
Artikulu hau CC BY-SA 3.0 ES lizentziari esker ekarri dugu.
Adimen artifizialerako azpiegiturek energia-kontsumoa biderkatzen dute hedatzen diren lekuetan.
Ameriketako Estatu Batuetako datu-zentroen aurkako erresistentzia gero eta handiagoa da, nahiz eta etengabe zentro berriak eraikitzeko planak egiten ari diren. Pew Research Center erakundearen inkesta baten arabera, datu-zentro berrien %67 landa-eremuetan eraikitzen ari dira. Horietatik hiru laurden Mendebalde Erdiko eta Hegoaldeko hirietan kokatzen dira.
Komunitate horiek dagoeneko hasiak dira zentro horien ondorio negatiboak pairatzen. Adibidez, Mississippiko Southaven hirian eraikitako datu-zentro berri batek herritarrak izutzen dituela jakinarazi da, sortzen dituen zarata eta kutsadura maila handiengatik; bertako biztanleek, gaur egun, damutu egiten dira haren presentziaz. Baina komunitateek datu-zentroen aurka egiteko dituzten arrazoiak ez dira kutsadura, akuiferoen agortzea edo energia-prezioen igoera soilik.
Gaiari sakonago begiratuta, agerian geratzen da datu-zentro horiek AEBetako herri txikietatik harago doan ustiapen-sistema baten gainean eraikita daudela.
Datu-zentroak, aldi berean, mundu mailan pertsonak hiltzen eta planeta suntsitzen duten gerren produktu eta eragile dira. Haien hedapen azkarrak lehengai ugari eskatzen ditu, batez ere erregai fosilak —sarritan indarkeriaren bidez eskuratzen diren baliabideak—, eta, gainera, gero eta gehiago gerra-krimenak egiteko erabiltzen den teknologia elikatzen dute.
Erregai fosilek datu-zentro horien energia-beharren ia %60 hornitzen dute, bereziki haien “larrialdiko sorgailuak” elikatzeko. Adimen artifizialeko datu-zentroek eguneko 24 orduetan eta asteko zazpi egunetan jarduten dutenez, “larrialdiko” sorgailu horiek etengabe martxan egoten dira.
Erregai fosilen kontrola, noski, AEBk Iranen, Venezuelan eta baliabide naturaletan aberatsak diren beste eskualde batzuetan erregimen-aldaketak sustatzeko egiten dituzten ahaleginen faktoreetako bat da. Funtzionatzeko behar dituzten beste mineral batzuk —silizioa, galioa, litioa edo kobaltoa, esaterako— erauzteak ere eskualde subiranoen ezegonkortzea eta meatzaritza-praktika ankerrak eskatzen ditu, haur-lana barne.
Adimen artifizial sortzailearen erabilera moral eta etikoaren auzia ere hor dago. Datu-zentroen hedapena gertatzen ari da AA eta hizkuntza-eredu handiak (LLM) gero eta gehiago erabiltzen diren garai batean, Pentagonoaren militarismo nazional eta nazioartekoaren zerbitzura.
Ebidentzia guztiek adierazten dute datu-zentroek oso lanpostu gutxi sortzen dituztela eraikitzen diren herrietan.
Pentagonoak akordio garrantzitsuak egin zituen duela gutxi Palantirrekin eta OpenAIrekin. Operazio militarretan AA erabiltzeak gerra krimenak eragin ditu. Adibidez, Claude, Anthropic-en modeloa, Irango Minab-eko neskatoen haur-eskolaren bonbardaketan erabili zen, 170 ikasle eta irakasle inguru hil zituena. Beren familia-balio tradizionalez harro dauden hiriek neskak hiltzeko gai den makineria hiltzaile baten atzean egon nahi al dute?
Datu-zentro baten iragarpenak albiste ona dela dirudi egoera ekonomiko zailean dauden eskualdeentzat. Soldata baxuko lanekin zaila da hilaren amaierara iristea. Hala ere, ebidentzien arabera, datu-zentroek oso lanpostu gutxi sortzen dituzte eraikitzen diren herrietan. Merezi al du lanpostu apur horiek sortzeak gainerako herritarren eta planetaren etorkizunaren kontura izatea?
Akordio horiek sinatzen dituzten arduradun publikoek, horren ordez, energia berriztagarrien sistemak diseinatu, instalatu eta mantentzeko lanpostuak erakarri ditzakete, erregai fosilekiko menpekotasuna ordezkatzeko. Era berean, landa-udalerri horien inguruko ekosistema naturalak, habitatak eta biodibertsitatea babesten dituzten enpresekin hitzarmenak egin ditzakete.
Mendebalde Erdiko bihotza eta Hegoaldeko xarma eta abegikortasuna bizirik mantenduko dituzten lanpostuak behar ditugu; ez komunitateak izutzen eta pertsonak hiltzen dituen industria bateko parte izango direnak.
Datu-zentroak ez dira soilik komunitateen atzealdean kokatutako instalazio toxikoak; gerren eta ezegonkortasunaren motor ere badira, eta langile estatubatuarrak erregai fosilen inguruko gerra-ziklo amaigabe batera lotuta mantentzen dituzte.
Planetaren, gure komunitateen eta mundu osoko komunitateen defentsan, espero dut landako eta hiriko komunitateek bat egin ahal izatea datu-zentroak eraikitzeko proiektuak geldiarazteko, batez ere Erdi Mendebalde eta Hegoaldean, non hainbeste edertasun natural dagoen babesteko. Landa-komunitateen etorkizuna ez da AA. Benetan handi egiten gaituen horretan inbertitzen aritu beharko genuke: jendea eta lurra.